Nöbetçi Eczaneler
Bir teknenin limandan ayrılışı kıyıdan bakana sıradan görünebilir. İçeridekiler içinse o günün hava koşulu, teknenin durumu ve geri dönüş planı aynı anda önem taşır. Denizde yapılacak küçük bir işin bile karada bulunabilen pek çok kolaylığı yoktur. Yakındaki yardım, güvenli bir durak veya bir an için işi bırakıp kenara çekilebilme imkanı her zaman hazır değildir.
Karadeniz'in ekonomisini konuşurken büyük gemilere, limanlara ve yük miktarına odaklanıyoruz. Oysa kıyı hayatının içinde balıkçı tekneleri, küçük hizmet araçları ve denizle geçimini sürdüren insanlar da bulunuyor. Onların güvenliğini yalnız bireysel dikkat meselesi saymak eksik bir yaklaşım. Dikkat önemlidir; fakat güvenli bir tekne, uygun ekipman ve anlaşılır bilgi olmadan dikkat tek başına yeterli olmaz.
Küçük işletmenin bakım maliyetini ertelemek zorunda kalması, sonunda yalnız işletme sahibinin sorunu olarak kalmayabilir. Çalışanın canı, ailesinin geleceği ve bir kurtarma operasyonunda görev alacak insanların güvenliği aynı karardan etkilenir. Bu nedenle deniz emniyetini gider kalemlerinden biri olarak görürken hangi bedelin ertelendiğini açıkça düşünmeliyiz. Bazen ertelenen yalnız fatura değildir.
Eğitim de kağıt üzerinde tamamlanmış bir görev haline gelmemeli. Bir insanın acil durumda ne yapacağını bilmesi, eğitime katıldığını gösteren belgeden farklıdır. Teknede bulunan herkesin görevini anlaması, haberleşme araçlarını kullanabilmesi ve yardım çağrısında gereken bilgiyi aktarabilmesi gerekir. Bunların gerçekten öğrenilip öğrenilmediği sakin bir günde anlaşılmalı; fırtınalı bir gün ilk sınav olmamalı.
Kıyıdaki hizmetlerin de denizle çalışan küçük işletmelere uygun olması gerekiyor. Bakım desteği, hava bilgisinin anlaşılır aktarılması ve meslek içi eğitim, yalnız büyük şirketlerin kolayca ulaşabildiği hizmetler olarak kalmamalı. Küçük tekne sahibi için bir günlük iş kaybı bile önemli olabilir. Güvenlik eğitimi hazırlanırken onun takvimi ve maliyeti de düşünülmeli. Katılamadığı bir programı ilan etmek, erişilebilir hizmet vermekle aynı şey değildir.
Denetimde asıl beklentim süreklilik ve açıklık. Eksik görüldüğünde neden eksik olduğu anlatılmalı, giderilmesi için hangi yolun izleneceği anlaşılmalı ve takip yapılmalı. Denetimin yalnız ceza korkusuyla hatırlanması güvenli çalışma kültürünü zayıflatır. İşletmenin de denetimi savuşturacak bir hazırlık yerine, her gün koruyacağı bir düzen kurması gerekir. Belgenin geçerli olmasıyla teknenin güvenli işlemesi arasında mesafe bırakılmamalı.
Bir başka konu, çalışanların tehlikeyi dile getirebilmesi. İşin sürmesi için herkesin sessiz kaldığı bir ortamda sorun fark edilse de karar değişmeyebilir. Teknedeki en deneyimsiz kişinin bile gördüğü riski söyleyebilmesi, iyi bir çalışma düzeninin parçası olmalı. Kaptanın veya işletme sahibinin itibarı, böyle bir uyarıyı susturmakla değil, gerektiğinde işi durdurabilmekle güçlenir.
Burada deniz insanının emeğini küçümsemiyorum. Tam tersine, o emeğin değerini geçim zorunluluğunun gölgesinde bırakmak istemiyorum. İnsanlar işlerini kaybetmeden güvenli çalışabilsin diye alınacak önlemleri konuşmalıyız. Meslek kuruluşları, kamu kurumları ve işletmelerin bu konuda birbirlerine yalnız görev hatırlatmak yerine uygulanabilir ortak çözümler hazırlaması gerekir.
Karadeniz'in kıyı şehirleri denizle yaşamayı biliyor. Bu bilgi, alışkanlıkların hiçbir zaman değişmeyeceği anlamına gelmez. Yeni bir ekipman, daha iyi bir haberleşme düzeni veya açık bir bakım planı, deneyime karşı değil, deneyimin yanında yer alır. Tecrübeli insanın korunmaya ihtiyacı olmadığını sanmak, tecrübeye gösterilecek saygıyı yanlış anlamaktır.
Bir teknenin ekonomik değeri hesaplanabilir. İçindeki insanın değeri aynı hesabın satırına yazılamaz. Deniz ticaretinin büyümesini isterken kıyıdaki en küçük işletmenin güvenliğini de büyütmek zorundayız. Başarıyı yalnız kaç teknenin çıktığıyla ölçmeyelim; herkesin sağ salim dönebildiği bir düzeni hedefleyelim.
