Doğu Akdeniz’de Küçük Ada, Büyük Denklem

Kıbrıs küçük bir ada olabilir; fakat üzerinde biriken tarih, güvenlik ve gelecek kaygısı Doğu Akdeniz’in tamamını etkiliyor. Haritalar sınırları gösterebilir; fakat kalıcı çözümü insanların güvenlik, onur ve gelecek duygusu belirler. Kıbrıs, haritada küçük görünen fakat siyasette, güvenlikte ve enerjide taşıdığı ağırlık sınırlarını çok aşan bir adadır. Doğu Akdeniz’de yaşanan hemen her yeni gelişme bunu yeniden hatırlatıyor. Enerji hatları değişiyor.

Deniz yetki alanları tartışılıyor. Yeni ittifaklar kuruluyor. Diplomatik dengeler yeniden şekilleniyor. Ve Kıbrıs bütün bu gelişmelerin tam ortasında durmaya devam ediyor. Kıbrıs meselesi gerçekten yalnızca iki toplum arasındaki bir sorun olarak görülebilir mi? Bence hayır. Çünkü adanın geleceği; Türkiye, Yunanistan, Avrupa Birliği, Doğu Akdeniz’deki enerji dengeleri ve bölgesel güvenlik başlıklarıyla doğrudan bağlantılıdır. Fakat bütün bu büyük siyasi başlıkların arasında çoğu zaman unutulan başka bir gerçek vardır:

Kıbrıs yalnızca haritalardan, anlaşmalardan ve diplomatik tezlerden ibaret değildir.

Haritaların ötesinde bir hayat var

Kıbrıs gündemi çoğu zaman müzakere masaları üzerinden anlatılıyor. Garantiler konuşuluyor. Sınırlar tartışılıyor. Deniz yetki alanları çiziliyor. Enerji kaynaklarının kime ait olduğu sorgulanıyor. Bunların hepsi önemlidir. Fakat adada yaşayan insanların günlük hayatı da en az bunlar kadar önemlidir. Bir gencin nasıl bir gelecek hayal ettiği… Bir ailenin ekonomik koşulları… Eğitimin niteliği… Ulaşım… İstihdam… Konut… Ve adada kalıp kalmama kararı…

Bunların tamamı Kıbrıs meselesinin gerçek parçalarıdır. İnsan unsurunu dışarıda bırakan hiçbir diplomatik denklem kalıcı bir çözüm üretemez. Çünkü siyasi çözümler yalnızca liderlerin imzaladığı metinlerle yaşamaz. Toplumun o çözüme inanması gerekir. İnsanların kendisini güvende hissetmesi gerekir. Geleceğinin daha iyi olacağına dair bir beklenti taşıması gerekir. Bir anlaşma kağıt üzerinde başarılı olabilir; fakat insanların hayatında karşılık bulmuyorsa gerçekten çözüm sayılabilir mi?

KKTC’nin en güçlü dayanağı kendi kapasitesi olmalıdır

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti açısından siyasi hakların ve güvenliğin korunması elbette temel önemdedir. Ancak uzun vadeli güç yalnızca diplomatik tezlerle kurulamaz. Güçlü kurumlar gerekir. Üretken bir ekonomi gerekir. Nitelikli eğitim gerekir. Şeffaf kamu yönetimi gerekir. Gençlerin geleceğe güvenmesi gerekir. KKTC dış dünyaya yalnızca siyasi bir sorun başlığı altında görünmemelidir. Eğitim kapasitesiyle… Turizmiyle… Kültürüyle… Teknoloji girişimleriyle… Üniversiteleriyle… Ve yetişmiş insan gücüyle de kendisini anlatabilmelidir.

Çünkü uluslararası alanda toplumların gücü yalnızca tanınma tartışmalarından doğmaz. Bir toplumun ne ürettiği, nasıl yönettiği ve kendi geleceğine ne kadar güven duyduğu da siyasi ağırlığının önemli bir parçasıdır.

Gençlerini kaybeden bir ada geleceğini de kaybeder

Kıbrıs Türk toplumunun uzun vadeli meselelerinden biri de gençlerin adada gelecek kurabilmesidir. İyi eğitim alan bir genç mezun olduğunda karşısında yeterli fırsat göremiyorsa… Üretmek isteyen bir girişimci sürekli yapısal engellerle karşılaşıyorsa… Nitelikli insan gücü başka ülkelere gitmeyi tek seçenek olarak görüyorsa… O zaman mesele yalnızca ekonomik değildir. Bu aynı zamanda stratejik bir gelecek meselesidir. Bir toplumun en büyük sermayesi yalnızca toprağı veya doğal kaynakları değildir.

İnsanıdır. Bilgisidir. Kurumlarıdır. Ve geleceğe duyduğu güvendir. Kıbrıs Türk toplumunun en büyük güvencesi, gençlerinin kendi ülkesinde gelecek kurabileceğine inanmasıdır.

Haklar ile işbirliği birbirinin karşıtı değildir

Doğu Akdeniz’de enerji kaynakları ve deniz alanları üzerindeki rekabet son yıllarda daha görünür hâle geldi. Doğal gaz… Deniz yetki alanları… Enerji taşımacılığı… Limanlar… Ticaret yolları… Bütün bunlar bölgenin stratejik önemini artırıyor. Fakat rekabetin artması, işbirliği ihtiyacını ortadan kaldırmıyor. Tam tersine daha gerekli hâle getiriyor. Çünkü aynı denizi paylaşan ülkeler sonsuza kadar birbirlerini yok sayarak hareket edemez. Kaynakların kullanımı için öngörülebilir kurallar gerekir.

Ticaret yollarının güvenliği gerekir. Enerji altyapısının korunması gerekir. Ve bütün tarafların meşru kaygılarının dikkate alındığı bir diplomatik zemin gerekir. Barış, taraflardan birinin haklarından vazgeçmesi anlamına gelmez. Gerçek barış, farklı hak ve çıkarların birlikte yaşayabileceği bir düzen kurabilmektir. Kıbrıs’ın küçüklüğü, taşıdığı denklemi küçültmüyor. Kalıcı gelecek; haritalar ve diplomatik metinlerin yanında toplumların güvenliğini, onurunu ve refahını birlikte koruyabildiğimizde mümkün olacaktır.