SUYUN SINIRI, BÜYÜMENİN SINIRI

Yeni bir mahalle planlandığında haritada önce yolları, binaları ve parselleri görürüz. Bir yatırımın tanıtımında kapasitesi, istihdamı ve sağlayacağı gelir öne çıkar. Su ise çoğu zaman bütün bunların ardından gelen teknik bir ayrıntı gibi konuşulur. Oysa suyun hesabı yanlışsa haritanın geri kalanının da yeniden çizilmesi gerekebilir.

2026 Birleşmiş Milletler Su Konferansı için hazırlıklar sürüyor. BM’nin duyurduğu takvimde toplantı 8–10 Aralık’ta Abu Dabi’de yapılacak. Konferans henüz gerçekleşmedi; nasıl sonuçlar doğuracağını bugünden bilemeyiz. Fakat gündemi şimdiden bir soruyu önümüze koyuyor: Su güvenliğini, büyüme planlarımızın kurucu şartı olarak ne kadar ciddiye alıyoruz?

Birleşmiş Milletler Üniversitesinin bu yıl gündeme taşıdığı küresel su iflası yaklaşımı da aynı tartışmayı derinleştiriyor. Kurumun 13 Temmuz tarihli açıklaması, pek çok yerde tatlı suyun doğanın yenileyebileceğinden daha hızlı tüketildiğine dikkat çekiyor. Bu uyarıyı her havzanın aynı durumda olduğu şeklinde okumamak gerekir. Benim için esas anlamı, suyu sınırsız bir gelecek varsayımıyla yönetemeyeceğimizdir.

Yağmuru beklemek, plan yapmak değildir

Kuraklıkla ilgili konuşmalarımız kolayca mevsimlik bir bekleyişe dönüşebiliyor. Kış yağışlı geçerse sorun hafifleyecek, baraj dolarsa rahatlayacağız. Yağış elbette önemlidir. Ama iyi geçen bir mevsim, kötü tasarlanmış bir tüketim düzenini kendiliğinden düzeltmez. Geçici rahatlık, yıllardır biriken sorunun üzerini örtebilir.

Ben su politikasında ilk işin, tüketimi bütün bağlantılarıyla görebilmek olduğunu düşünüyorum. Tarımın, sanayinin, hanelerin ve doğal yaşamın ihtiyaçları ayrı dosyalarda tutulduğunda aynı havzanın taşıyacağı toplam yük gözden kaçabilir. Her kurum kendi hesabını makul bulabilir; hesaplar yan yana geldiğinde kaynak o toplamı karşılamayabilir.

Bu nedenle bir şehrin büyüme kararına yalnızca nüfus tahmini eklemek yeterli değildir. Yeni yerleşimin suya erişimi, şebekenin durumu, atık suyun yönetimi ve kurak yıllardaki hizmet kapasitesi birlikte düşünülmelidir. Bunları proje tamamlandıktan sonra çözmeye çalışmak, en pahalı seçenekleri zorunlu hâle getirebilir. Planlama, zorunluluk ortaya çıkmadan alternatifleri görebilmektir.

Diyarbakır’dan bakınca meseleye hem şehir hem üretim açısından yaklaşmak gerekir. Kentteki konfor ile çevresindeki tarımsal hayat birbirinden bağımsız değildir. Bir alanda verilen kararın diğer alandaki geçimi, maliyeti ve geleceği nasıl etkilediğini bilmek zorundayız. Yerel ölçümler olmadan kesin kıtlık rakamları söylemek doğru olmaz; ölçümü ve ortak hesabı talep etmek ise bugün yapılabilecek bir iştir.

Su meselesini yalnızca bireyin musluğu kapatmasına indirgemeyi yeterli bulmuyorum. Evdeki tasarruf değerli olabilir. Fakat şebeke kayıpları, sulama tercihleri ve üretim süreçleri tartışmanın dışında kalıyorsa sorumluluğun ölçeği daralmış demektir. Vatandaştan dikkat bekleyen bir yönetim, kendi yönettiği sistemin kaybını ve verimliliğini de açıkça gösterebilmelidir.

Teknoloji burada işe yarayabilir; ama sensör takmakla yönetim sorunu bitmez. Ölçülen kayba müdahale edecek ekip, bakım bütçesi ve karar yetkisi gerekir. Veri bir raporda birikiyor, arızanın yeri biliniyor ve onarım yapılamıyorsa dijitalleşme görüntüyü netleştirmiş, sonucu değiştirmemiştir. Akıllı sistemin değeri, sahada gerçekleşen iyileşmede ortaya çıkar.

Su hesabına insanı da katmak

UNESCO’nun 2026 Dünya Su Gelişimi Raporu, su ve sanitasyona erişimdeki eşitsizlikleri öne çıkarıyor. Raporun işaret ettiği güvenli ve karşılanabilir erişim meselesi, yalnızca altyapının varlığıyla çözülemez. Bir hanenin hizmete ulaşmasıyla o hizmetin maliyetini taşıyabilmesi aynı şey değildir. Su politikasında verimlilikle temel ihtiyaçların korunmasını birlikte düşünmeliyiz.

Her kullanıcıya aynı çözümü sunmak bu yüzden adalet üretmeyebilir. Temel ihtiyacını karşılayan bir aileyle yüksek tüketimli bir faaliyet aynı durumda değildir. Ben düzenli ve anlaşılır tüketim verisine dayanan, temel erişimi koruyan, kaybı azaltmayı teşvik eden bir yaklaşımın tartışılmasını gerekli buluyorum. Bunun ayrıntısı yerel koşullara göre uzmanlık ve kamusal denetim gerektirir.

Tarımda dönüşüm konuşulurken çiftçinin gelirini hesap dışına bırakamayız. Bir üretim biçimini değiştirmesini istediğimiz kişinin yeni ürün için pazara, eğitime ve geçiş desteğine erişimi olmalı. Suyu koruyan tercih ekonomik olarak sürdürülemiyorsa, öneri kâğıt üzerinde kalır. Verimliliği yalnızca kullanılan suyun azalmasıyla değil, geçimin nasıl korunduğuyla da değerlendirmeliyiz.

Sanayide ise yeni yatırımın su talebi daha baştan görülebilmeli. Geri kullanım, süreç tasarımı ve uygun durumlarda arıtılmış su seçenekleri yatırımın sonuna bırakılmamalı. Her teknik çözüm her faaliyet için uygun değildir; maliyet, enerji ihtiyacı ve sağlık koşulları da hesaba katılmalıdır. Vizyon, tek bir teknolojiyi kurtarıcı ilan etmekten çok seçenekleri gerçek sınırlar içinde karşılaştırabilmektir.

Doğal yaşamın su ihtiyacı da kullanılmayan bir fazlalık gibi görülemez. Bir nehrin, sulak alanın veya yer altı sisteminin devamlılığı, çevresindeki hayatın şartlarını etkiler. Bugünkü üretimi artırmak için bu devamlılığı zayıflatırsak sonraki yılların üretim temelini de aşındırabiliriz. Büyümenin hesabına, tükettiğimiz kaynağın yenilenme şartını katmak zorundayız.

Türkiye’nin bu alandaki iddiası, yalnızca yeni tesisler kurmakla sınırlı kalmamalı. Havza ölçeğinde açık veriler, sonuçları izlenebilir yatırımlar ve kurumlar arasında ortak bir plan geliştirebiliriz. Başarıyı kaç proje başlattığımızla birlikte, hizmetin güvenilirliği ve su başına ürettiğimiz ekonomik ve toplumsal değerle de değerlendirebiliriz. Bu, benim önerdiğim bir yön; kendiliğinden gerçekleşecek bir sonuç değil.

Geleceği düşünmek bazen büyük bir bina çizmeden önce daha küçük bir soruyu sormaktır: Bu hayatı hangi suyla sürdüreceğiz? O soruyu erken sorabilen toplum, büyümekten vazgeçmiş olmaz. Büyümesinin ayakta kalacağı zemini daha dikkatli kurar. Suyun sınırlarını tanımak, yarının imkânlarını bugünden korumaktır.