DİYARBAKIR’DA YENİ HATLAR: DURAKTA GEÇEN ZAMANI DA HESABA KATALIM

Diyarbakır’da toplu taşıma hatları yeniden düzenleniyor. Yolcu yoğunluğu, seyahat süresi ve taşıma kapasitesinin bilimsel yöntemlerle incelenmesi önemli ve gecikmiş bir adım. Nüfusu 1,8 milyonu aşan, son yıllarda Kayapınar ve Bağlar başta olmak üzere hızla genişleyen bir şehirde, yıllar önce çizilmiş güzergâhların bugünün ihtiyacını karşılamaması şaşırtıcı değil.

Ama toplu ulaşımı yalnızca otobüs sayısı ve hat haritası üzerinden konuşmak bence eksik kalır. Bir vatandaş için asıl önemli olan, evinden çıkıp işine, okuluna ya da hastaneye ne kadar sürede ve hangi koşullarda ulaştığı.

Bir güzergâh kâğıt üzerinde kısa görünebilir. Ama aktarma için durakta beklenen süre, düzensiz seferler ve trafik sıkışıklığı eklendiğinde yolculuk uzayıp gidiyor. Her iş günü yarım saat fazladan yolda kalan biri için bu süre yılda yaklaşık 120 saate, yani beş tam güne denk geliyor. Bu yüzden planlamanın yalnızca kilometreyi değil, kapıdan kapıya geçen toplam süreyi ölçmesi gerekiyor.

Herkesin günü aynı saatte başlamıyor

Sabah sekizde mesaiye yetişmesi gereken bir memurla gece vardiyasından çıkan bir hemşirenin ya da sabah erkenden pazara giden bir esnafın ihtiyacı aynı değil. Sefer sıklığı yalnızca günlük ortalamalara bakılarak belirlenirse bazı yolcular sistemin dışında kalıyor. Hat değişikliğinden sonra da veri toplanmaya devam edilmeli; sabah, akşam ve hafta sonu yoğunluğu ayrı ayrı izlenmeli.

Hat değişiklikleri teknik olarak doğru olabilir. Ama yeterince anlatılmazsa ilk haftalarda büyük bir karmaşa yaşanır. Hangi durak kaldırıldı? Yeni aktarma noktası nerede? Seferler kaç dakikada bir? Yaşlı ve engelli yolcular bu değişiklikten nasıl etkilenecek? Bu soruların cevabı sade haritalarla, durak panolarında ve herkesin kolayca erişebileceği dijital kanallarda paylaşılmalı. Akıllı telefon kullanmayan yaşlı vatandaşlar için duraklarda basılı bilgilendirme yapmak da unutulmamalı.

Vatandaşlar çoğu zaman değişikliğe karşı oldukları için değil, belirsizlikten yoruldukları için tepki gösteriyor.

Yolcu yoğunluğu, gecikme oranları ve planlanan seferlerin ne kadarının gerçekleştiği düzenli olarak yayımlanırsa kamuoyu alınan kararların gerekçesini daha iyi anlar. Bu veriler Dicle Üniversitesi’ndeki akademisyenler, meslek odaları ve konuyla ilgilenen vatandaşlar için de değerli bir kaynak olur. Sorunlara çözüm önerileri yalnızca belediyeden değil, şehrin her kesiminden gelebilir.

Güzergâh kadar araç içindeki deneyim de önemli. Yazın 40 dereceyi aşan Diyarbakır sıcağında klimanın çalışıp çalışmaması, aracın temizliği, sürücünün tavrı, durak anonsları ve aşırı kalabalık, insanların toplu taşımayı tercih edip etmeyeceğini doğrudan belirliyor. Konforlu ve güvenli bir yolculuk sunulmadıkça, imkânı olan herkes özel araca yönelmeye devam eder; bu da trafiği daha da ağırlaştırır.

Yeni hatların başarısını açılış günündeki tanıtım değil, birkaç ay sonra yapılacak bir değerlendirme gösterecek. Belediyenin, yeni düzenlemenin üçüncü ayında yolculuk sürelerinin nasıl değiştiğini rakamlarla kamuoyuyla paylaşması, bu çalışmanın ciddiyetini en iyi biçimde ortaya koyar.