Kudüs konusunda hukuk dili neden korunmalı

Kudüs yalnızca diplomatik bir dosya değildir. Tarih, inanç, kimlik ve güvenlik aynı şehir üzerinde üst üste biner. Bu kadar yoğun anlam taşıyan bir konuda kullanılan dil hızla duygulara yaslanabilir. Tam da bu nedenle uluslararası hukuk dili soğuk bir teknik ayrıntı değil, ortak zemini koruyan bir araçtır.

Devletlerin elçilik yeri, tanıma politikası ve resmî temasları sembolik sonuç üretir. Bir kararın maddi etkisi sınırlı görünse bile başka ülkeler tarafından örnek alınması, sahadaki iddiaları güçlendirmesi veya müzakere alanını daraltması mümkündür. Hukuki çerçeve, bu zincirleme etkiyi öngörülebilir kurallara bağlamaya çalışır.

Tutarlılık güven üretir

Uluslararası hukuk ancak benzer durumlarda benzer ilkeler savunulduğunda inandırıcıdır. Bir ülke, siyasi yakınlığına göre aynı kuralı farklı yorumluyorsa kısa vadede hareket alanı kazanabilir; uzun vadede kendi tezlerinin dayanağını zayıflatır. Kudüs konusunda kararların Birleşmiş Milletler metinleri, işgal hukuku ve devletlerin tanıma uygulamalarıyla birlikte değerlendirilmesi bu yüzden önemlidir.

Hukuk dili anlaşmazlığı kendiliğinden çözmez. Fakat tarafların itirazını hangi kavramlarla ifade edeceğini belirler, keyfî adımların maliyetini artırır ve müzakere için asgari bir sözlük oluşturur. Bu sözlük kaybolduğunda tartışma yalnız güç ve tepki üzerinden yürür.

İlke, yalnız kriz anında hatırlanmamalı

Kudüs konusunda hukuki tutarlılığı savunmak, tarafların tarihî ve dinî bağlarını küçümsemek değildir. Aksine farklı aidiyetlerin aynı şehirde karşı karşıya geldiği bir yerde hangi adımın hangi sonuca yol açacağını daha açık konuşmayı sağlar. Bir devletin attığı sembolik adım, başka bir devletin aynı yolu izlemesine davet olarak okunabilir. Böyle bir zincir oluştuğunda ilk kararın niyetiyle ortaya çıkan siyasi sonuç aynı olmayabilir.

Bu nedenle diplomatik kararların kamuya anlatımında yalnızca “hangi taraftayız” sorusuna cevap vermek yetersiz kalır. Kararın mevcut uluslararası metinlerle nasıl ilişkilendirildiği, geçmiş uygulamalardan neden ayrıldığı ve barış ihtimaline ne katkı sunduğu da açıklanmalıdır. Hukuki dayanak görünür olduğunda vatandaş bir açıklamayı slogan olarak değil, denetlenebilir bir tutum olarak değerlendirebilir.

Öte yandan hukuk dilini kullanmak tek başına tutarlılık sağlamaz. Bir metne atıf yapıp başka bir adımda o metni görmezden gelmek güveni aşındırır. Aynı ilkenin dost ve rakip ülkeler söz konusu olduğunda da savunulması gerekir. Dış politika söyleminin inandırıcılığı, yalnızca söylenen cümlenin gücüne değil, yıllar boyunca sürdürülen uygulamaya dayanır.

Benim için asıl ölçü, hukukun görüş ayrılığını tamamen ortadan kaldırması değildir. Farklı görüşlerin şiddete ve oldubittiye başvurmadan hangi ortak sınırlar içinde yarışabileceğini gösterebilmesidir. Kudüs kadar hassas bir şehirde o sınırları korumak, bir müzakere masasının kurulabileceği zemini korumaktır.

Kudüs’ün sembolik ağırlığı, hukuki dili gereksiz kılmaz; aksine daha gerekli hâle getirir. Çünkü böylesine hassas bir meselede kalıcı çözüm, en yüksek sesin değil, herkes için uygulanabilir ilkenin etrafında kurulabilir.