AMERİKA ARA SEÇİME GİDERKEN BİZİM BİLMEMİZ GEREKENLER

Amerika’da yaşadığım yıllarda beni en çok şaşırtan şeylerden biri oy pusulasının uzunluğuydu. Başkanlık seçimi olmayan bir yılda bile sandığa gittiğinizde önünüze birkaç sayfalık bir liste gelir. Kongre üyesi, senatör, vali, eyalet meclisi, ilçe şerifi, okul yönetim kurulu, hatta yerel bir vergi düzenlemesi için evet ya da hayır kutusu. Mahallede komşular başkanlık yarışından çok, çocuklarının okulunun bütçesini ya da yolun yapılıp yapılmayacağını konuşurdu.

Önümüzdeki ay Amerika yine böyle bir seçime gidiyor. 3 Kasım’da yapılacak ara seçimler, başkanlık seçimleri kadar ilgi görmese de ülkenin önümüzdeki iki yılını büyük ölçüde belirleyecek. Bizim buradan bakarken çoğu zaman gözden kaçırdığımız da bu.

Sandıkta neler var?

Temsilciler Meclisi’nin 435 sandalyesinin tamamı yenileniyor. Bu meclisin üyeleri iki yıl için seçildiği için her ara seçimde meclisin tamamı yeniden belirleniyor. Senato’da ise altı yıllık görev süreleri kademeli işlediğinden bu yıl 33 sandalye olağan takvimde, 2 sandalye de ara dönem seçimiyle, toplam 35 sandalye sandığa gidiyor. Bunlara 36 eyaletteki valilik seçimleri, yüzlerce eyalet meclisi koltuğu ve sayısız yerel referandum ekleniyor.

Amerikan sisteminde başkan çok güçlü görünür, ama bütçeyi çıkaran, yasaları yapan ve harcamalara onay veren Kongre’dir. Başkanın önemli atamaları, büyükelçiler dahil, Senato’nun onayından geçer. Uluslararası antlaşmaların onaylanması için Senato’da üçte iki çoğunluk gerekir. Ara seçimden sonra Kongre’deki dengenin nasıl şekilleneceği, başkanın programını ne kadar kolay ya da ne kadar zor hayata geçireceğini doğrudan etkiliyor. Amerikan siyasi tarihinde başkanın partisinin ara seçimlerde sandalye kaybetmesi sık görülen bir durum, ama her seçimin kendi koşulları var ve sonucu önceden kestirmek kolay değil.

Türkiye açısından bu tablonun önemli bir karşılığı var. Amerika’da büyük silah satışları yürütme tarafından Kongre’ye bildirilir ve Kongre bu süreçte satışları inceleme, gerektiğinde engelleme yetkisine sahiptir. Türkiye’nin F-16 alımının 2024 başında bu süreçten geçerek onaylanması bunun yakın bir örneği. Türkiye’ye 2020 yılında uygulanan CAATSA yaptırımlarının dayandığı yasa da 2017’de Kongre’den çıkmıştı. Bu yüzden Ankara ile Washington arasındaki savunma, ticaret ve yaptırım başlıklarının önümüzdeki iki yılda nasıl ilerleyeceği, yalnızca Beyaz Saray’daki tercihlere değil, 3 Kasım’dan sonra oluşacak Kongre’ye de bağlı olacak.

Ekonomi tarafı da aynı şekilde. Gümrük vergileri, yaptırım düzenlemeleri, enerji ve teknoloji ihracatına ilişkin kurallar zaman zaman Kongre’de yasa olarak şekilleniyor. Amerika’ya mal satan bir Türk ihracatçı için de, orada okuyan bir öğrenci ya da çalışan bir mühendis için de bu kararlar gündelik hayata dokunuyor.

Türkiye’de yaşayan Amerikan vatandaşları için

Bu seçimin bizim ülkede de doğrudan sandığa gidecek seçmenleri var. Türkiye’de yaşayan ve Amerikan vatandaşlığı da bulunan pek çok kişi, son ikamet ettikleri eyalet üzerinden yurt dışından oy kullanabiliyor. Bunun için Federal Post Card Application denen formla hem seçmen kaydı yapılıyor hem de posta yoluyla oy pusulası talep ediliyor. Amerikan hükümetinin yurt dışındaki seçmenler için hazırladığı fvap.gov sitesinde her eyaletin kuralları ve son başvuru tarihleri ayrı ayrı yer alıyor. Pek çok eyalet oy pusulasını e-posta ile ya da internet üzerinden gönderebiliyor, ancak doldurulan pusulanın geri gönderilme şekli ve son tarihi eyaletten eyalete değişiyor.

Seçime bir ay kala bu işlemleri yapmak hâlâ mümkün olabilir, ama bazı eyaletlerde süreler kısa. Bu yüzden ilgilenen okurların kendi eyaletlerinin kurallarına bir an önce bakmaları ve bilgileri resmî kaynaktan kontrol etmeleri en sağlıklısı. Kaydı bulunan seçmenler, pusulalarının ulaşıp ulaşmadığını da çoğu eyalette internet üzerinden takip edebiliyor.

Amerika’daki Türk toplumu için de bu seçimler önemli. Yerel seçimlerde belediye meclisinden okul yönetimine kadar pek çok görev için aday olan Türk kökenli Amerikalıların sayısı yıllar içinde arttı. Benim tanıdığım topluluklarda insanlar en çok yerel konulara ilgi gösterirdi: okul, güvenlik, vergiler, sağlık sigortası. Washington’daki büyük tartışmalar kadar bu yerel tercihler de oradaki ailelerin hayatını şekillendiriyor.

Seçim gecesi sonuçların hemen netleşmesini beklemek de doğru olmaz. Amerika’da posta yoluyla kullanılan oyların sayımı eyaletten eyalete farklı zamanlarda tamamlanıyor ve yakın geçen yarışlarda kesin sonuç birkaç gün sürebiliyor. Kongre’nin yeni dengesi ise yeni dönemin başladığı ocak ayında sahaya yansıyacak.