Bir haritaya baktığımızda Ege Denizi’ndeki adaların büyüklükleri ve birbirlerine olan uzaklıkları ilk bakışta sıradan coğrafi bilgiler gibi görünebilir. Oysa uluslararası siyasette bazen küçücük bir ada, bulunduğu konum nedeniyle büyük devletlerin stratejik hesaplarını etkileyebilecek öneme sahiptir.
Türkiye ile Yunanistan arasındaki adalar meselesi de tam olarak böyle bir konudur.
Her adanın hukuki statüsü ayrı değerlendirilmeli
Ege’deki adaların egemenliği, silahlandırılması, karasuları ve hava sahası gibi başlıklar yıllardır iki ülkenin dış politika gündeminde yer alıyor. Özellikle Lozan ve Paris Barış Antlaşmaları çerçevesinde belirlenen bazı adaların askerî statüsü, tartışmaların önemli bir bölümünü oluşturuyor.
Türkiye, belirli adaların uluslararası anlaşmalarla düzenlenen gayriaskerî statüsüne dikkat çekerek Yunanistan’ın askerî faaliyetlerine itiraz ediyor. Yunanistan ise kendi güvenlik ihtiyaçlarını ve uluslararası hukuk yorumunu esas alarak bu itirazlara karşı çıkıyor.
Bu anlaşmazlığı yalnızca geçmişten kalan bir hukuk tartışması olarak değerlendirmek eksik olur.
Askerî teknolojinin değiştirdiği denge
Çünkü günümüz dünyasında askerî teknolojinin değişmesi, insansız hava araçlarının yaygınlaşması, füze sistemlerinin gelişmesi ve hava savunma kapasitesinin önem kazanması, adaların stratejik değerini yeniden artırıyor.
Bir adanın üzerinde kurulan askerî tesisin anlamı, artık yalnızca o adanın korunmasıyla sınırlı kalmayabiliyor. Tesisin menzili, haberleşme ağı, gözetleme kapasitesi ve başka ülkelerle kurduğu savunma bağlantıları çok daha geniş bir güvenlik alanını etkileyebiliyor.
Özellikle Türkiye’nin batı kıyılarına yakın adalarda yaşanan askerî gelişmelerin Ankara tarafından yakından takip edilmesi bu nedenle şaşırtıcı değildir.
Ancak burada hukuki ayrıntıların birbirinden ayrılması büyük önem taşımaktadır. Bütün Ege adalarının aynı hukuki statüye sahip olduğu söylenemez. Lozan ve Paris düzenlemeleri farklı adaları ve farklı yükümlülükleri kapsar. Bu nedenle her ada, kendi hukuki dayanağı ve antlaşma hükümleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Türkiye’nin tezlerini savunurken tarihî belgeleri, uluslararası anlaşmaları ve hukuki gerekçeleri sistematik biçimde ortaya koyması büyük önem taşımaktadır.
Yunanistan’la yaşanabilecek her anlaşmazlığın askerî rekabet üzerinden değerlendirilmesi, bölgedeki güvenlik maliyetlerini artırır. Buna karşılık hukuki ve diplomatik mücadeleden vazgeçilmesi de Türkiye’nin çıkarlarına uygun değildir.
Adalarda gündelik hayat ve ortak çıkarlar
Burada önemli bir başka gerçek daha var: Ege adaları yalnızca askerî ve siyasi hesapların konusu değildir. Bu adalarda yaşayan insanlar, ticaret, balıkçılık, turizm ve deniz ulaşımı da aynı coğrafyanın gerçekleridir.
Güvenlik ile ekonomik hayatın birbirinden koparıldığı bir Ege düzeni, iki ülkeye de kazanç sağlamaz.
Önümüzdeki dönemde Türkiye ile Yunanistan arasındaki ilişkilerde adaların askerî statüsü konusunun yeniden daha görünür hâle gelmesi mümkündür. Özellikle Doğu Akdeniz’deki savunma iş birlikleri ve bölgesel ittifakların genişlemesi, bu tartışmaya yeni boyutlar ekleyebilir.
Türkiye’nin yapması gereken, adalar meselesini günübirlik açıklamaların ötesine taşıyarak diplomatik, hukuki, tarihî ve askerî boyutlarıyla bütüncül bir devlet politikası içerisinde ele almaktır.
Çünkü bazen bir ülkenin güvenliği, haritadaki küçük bir noktada başlayan gelişmelerin ne anlama geldiğini önceden okuyabilmesine bağlıdır.
Ege’deki adaların büyüklüğü kilometrekareyle ölçülebilir; fakat taşıdıkları stratejik önem, yalnızca haritadaki yüzölçümleriyle açıklanamaz.
Adnan H. Fişenk
Gazeteci · Yazar




























YORUMLAR