Nöbetçi Eczaneler
Avustralya, 16 yaşından küçüklerin sosyal medya hesabı açmasını yasaklayan düzenlemeyi Aralık 2025’te yürürlüğe koydu. Avrupa’da benzer adımlar tartışılıyor, Türkiye’de de konu zaman zaman gündeme geliyor. Ailelerin bu tartışmaya ilgi göstermesi çok doğal. Zararlı içerik, ekran bağımlılığı, siber zorbalık ve istismar riski karşısında çocuklarını korumak istiyorlar.
TÜİK’in son araştırmasına göre Türkiye’de 6-15 yaş arasındaki çocukların yüzde 91’inden fazlası internet kullanıyor. Bu kadar yaygın bir kullanım varken, bir yaş sınırının bu sorunları tek başına çözeceğini düşünmek bence fazla iyimser bir beklenti.
Bugün pek çok platformda yaş kontrolü, kullanıcının kendi beyan ettiği doğum tarihine dayanıyor. Bir çocuğun yaşını büyük yazması, ağabeyinin ya da annesinin hesabını kullanması veya denetimin daha gevşek olduğu başka bir uygulamaya geçmesi oldukça kolay. Bu durumda aile “Sorunu çözdük” diye rahatlarken çocuk, ailesinin hiç bilmediği bir alanda yalnız kalabiliyor.
UNICEF de yaş kısıtlamalarının tek başına yeterli olmayacağını, güvenli tasarım, çocuk dostu şikâyet yolları ve aile desteğiyle birlikte düşünülmesi gerektiğini vurguluyor. Kural koymak gerekli olabilir; ama kuralın uygulanabilir ve denetlenebilir olması şart.
Sorunun bir kısmı tasarımda
Çocuğu ekranda tutan şey yalnızca onun iradesi değil. Sonsuz kaydırma, arka arkaya otomatik oynatılan videolar, beğeni bildirimleri ve kolay mesajlaşma özellikleri, kullanıcıyı mümkün olduğunca uzun süre platformda tutmak için tasarlanıyor. Yetişkinlerin bile direnmekte zorlandığı bu tasarımlara karşı çocuktan öz denetim beklemek gerçekçi değil.
Bu yüzden sorumluluğun önemli bir kısmı şirketlerde. Çocuk hesapları varsayılan olarak en güvenli ayarlarla açılmalı, yabancıların çocuğa mesaj göndermesi sınırlanmalı, zararlı içerik bildirildiğinde hızlı müdahale edilmeli. Yaş doğrulaması için kimlik belgesi ya da yüz görüntüsü gibi hassas veriler isteniyorsa, bu verilerin nasıl saklandığı ve ne zaman silindiği de açıkça anlatılmalı. Çocuğu korumak adına yeni bir veri riski yaratmak kabul edilemez.
Çocuğun hangi uygulamaları kullandığını bilmeyen, o uygulamaların nasıl çalıştığını hiç görmemiş bir yetişkinin çocuğa rehberlik etmesi zor. Okulların veli toplantılarında kısa dijital güvenlik bilgilendirmeleri yapması, rehber öğretmenlerin bu konuda düzenli eğitim alması, ailelerin de çocuklarıyla birlikte uygulamaların gizlilik ayarlarını incelemesi küçük ama etkili adımlar.
Yaş sınırı belki bir kapı işlevi görebilir. Ama kapının ardındaki dünyayı platformlar tasarlıyor ve çocuk er ya da geç o kapıdan geçecek. Bizim görevimiz, o gün geldiğinde rahatsız edici bir mesajla karşılaşan çocuğun bunu kolayca bildirebileceği, evde de cezalandırılma korkusu yaşamadan anlatabileceği bir ortamı şimdiden kurmak.
