Nöbetçi Eczaneler
Savaş meydanlarında ilk bakışta kazananı belirlemek kolaydır. Haritalar değişir, hedefler vurulur, askerî operasyonlar başarı ya da başarısızlık üzerinden değerlendirilir. Ancak tarihin öğrettiği en önemli gerçek şudur: Bir savaşın gerçek sonucu, silahlar sustuktan sonra ortaya çıkar.
İran ile Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail arasında yaşanan çatışmalar da bu gerçeği bir kez daha gözler önüne seriyor. İlk bakışta askerî üstünlüğün belirli operasyonlarda hangi tarafa geçtiği konuşulabilir. Fakat daha önemli soru şudur: Bu savaşın ekonomik, siyasi ve stratejik faturası kimin omuzlarına yükleniyor?
Amerika Birleşik Devletleri, dünyanın en büyük askerî gücüne sahip olabilir. Ancak bu güç aynı zamanda büyük bir sorumluluk ve büyük bir maliyet anlamına geliyor. Uzak coğrafyalarda yürütülen her operasyon; uçak gemilerinden hava üslerine, lojistik hatlardan hassas güdümlü mühimmata kadar devasa bir kaynak kullanımını gerektiriyor.
Washington açısından bir diğer stratejik soru dikkat çekicidir: Ortadoğu’da yoğunlaşan her yeni kriz, Amerika’nın Asya-Pasifik’te yükselen Çin’e ayırabileceği dikkat ve kaynakları nasıl etkiliyor? Günümüzün küresel rekabeti yalnızca Ortadoğu’da değil, Hint-Pasifik’te, teknoloji alanında ve ekonomik yarışta da şekilleniyor.
İsrail açısından tablo farklı ama en az bunun kadar karmaşıktır. İsrail’in güvenlik anlayışı, yalnızca askerî üstünlüğe değil, vatandaşlarının günlük yaşamda kendilerini güvende hissetmesine de dayanır. Sürekli alarm durumunda yaşamak, hava savunma sistemlerini yüksek tempoda kullanmak ve belirsizlik içinde ekonomik faaliyetleri sürdürmek kolay değildir.
Bir ülke, saldırıları püskürtebilir; fakat aynı anda toplumunda oluşan kaygıyı tamamen ortadan kaldırmak çok daha zordur. Savaşın görünmeyen faturası tam da burada ortaya çıkar.
Enerji piyasaları da bu tablonun önemli bir parçasıdır. Körfez’de yaşanan her gerilim, petrol ve doğal gaz fiyatlarını etkileyebilecek bir potansiyele sahiptir. Deniz ticaret yollarındaki risk algısı arttığında yalnızca bölge ülkeleri değil, dünyanın farklı kıtalarındaki tüketiciler de bunun ekonomik sonuçlarını hisseder.
Uluslararası yatırımcılar belirsizlikten hoşlanmaz. Bölgesel risklerin arttığı dönemlerde sermaye daha temkinli hareket eder. Bu da yalnızca çatışmanın taraflarını değil, çevre ülkeleri de etkileyen zincirleme sonuçlar doğurabilir.
Bu süreçte dikkat çeken bir başka unsur ise diplomasidir. Savaşlar çoğu zaman cephede başlar; fakat kalıcı sonuçlar müzakere masalarında şekillenir.
Türkiye açısından ise bu tablo hem riskleri hem de fırsatları birlikte barındırıyor. Enerji güvenliği, ticaret yolları, sınır istikrarı ve bölgesel diplomasi, Ankara’nın öncelikli başlıkları arasında yer alıyor.
Bugün savaşın tarafları birbirlerine askerî üstünlük sağlamaya çalışıyor olabilir. Ancak ekonomik dayanıklılık, teknolojik üretim kapasitesi, güçlü diplomasi ve toplumsal birlik olmadan elde edilen hiçbir askerî başarı tek başına kalıcı bir zafer anlamına gelmez.
Belki de bu yüzden bugün sormamız gereken soru “Kim kazandı?” değil, “Bu savaşın bedelini kimler ödüyor?” olmalıdır.
Sonuçta kaybeden yalnızca çatışmanın tarafları değildir. Kaybeden istikrardır. Kaybeden ekonomik güven ortamıdır. Kaybeden uluslararası hukuka duyulan inançtır. Ve en önemlisi, kaybeden yine insanlıktır.
Savaşlar bazen sınırları değiştirir. Ancak asıl sınav, barışı yeniden inşa edebilmektir. Gerçek zafer, rakibini yıkmak değil, gelecek nesillere daha güvenli ve daha istikrarlı bir dünya bırakabilmektir.
