Pezeşkiyan’dan BM’de İsrail ve nükleer dosya mesajı: “Çifte standart kabul edilemez”

NEW YORK — İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu’nda yaptığı konuşmada ülkesinin güvenlik yaklaşımını, nükleer programını, İsrail’e yönelik eleştirilerini ve Filistin meselesine ilişkin tutumunu anlattı. Pezeşkiyan’ın konuşması, İran’ın savaştan kaçınmak istediği ancak saldırı karşısında karşılık vereceği mesajıyla, diplomasi kapısının açık tutulması arasında kuruldu.

İran Cumhurbaşkanı, ülkesinin “terörü destekleyen devlet” olarak tanımlanmasına itiraz etti. İran’ın uzun yıllardır terör saldırılarının hedefi olduğunu ileri sürdü ve ülkesine yöneltilen suçlamaların, bölgedeki askerî operasyonlar ve siviller üzerindeki sonuçlarla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

ABD ve İsrail’e doğrudan eleştiri

Pezeşkiyan, Şubat ayında ABD ve İsrail tarafından ortaklaşa gerçekleştirildiğini söylediği saldırılarda İran’ın eski lideri Ayetullah Ali Hamaney’in öldürüldüğünü ileri sürdü; kürsüde Hamaney’in ve saldırılarda hayatını kaybettiğini belirttiği çocukların fotoğraflarını gösterdi. Bu ifadeler, İran Cumhurbaşkanı’nın BM Genel Kurulu’ndaki beyanı olarak kayda geçti.

İran’ın askerî karşılık verirken sivilleri hedef almadığını savunan Pezeşkiyan, ülkesinin baskı karşısında “diz çökmediğini” söyledi. İran’ın iki yüzyıldır başka bir ülkenin toprağına saldırmadığını öne sürerek, Tahran’ın güvenlik politikasını savunma ve caydırıcılık kavramlarıyla açıkladı.

“Savaş dayatıldı; barış için müzakereden kaçınmayız”

Pezeşkiyan, İran’ın savaş istemediğini ancak ülkesini savunmaktan çekinmeyeceğini belirtti. İran resmî haber ajansı IRNA’nın aktardığı mesajında, “Savaş bize dayatıldı; kendimizi savunmak için savaştan korkmadığımız gibi barış için müzakereden de kaçınmayız” değerlendirmesinde bulundu.

Bu ifade, konuşmanın diplomasiye ilişkin ana çerçevesini oluşturdu. İran lideri, müzakerenin tehdit ve yaptırım baskısı altında değil, karşılıklı saygı ve eşitlik temelinde yürütülmesi gerektiğini savundu. Baskı, yaptırım ve zorlamanın İran toplumunun direncini azaltmak yerine artıracağını ileri sürdü.

Nükleer program için barışçıl kullanım vurgusu

İran Cumhurbaşkanı, ülkesinin nükleer silah arayışında olmadığını söyledi. Nükleer teknolojinin tıp, tarım, enerji ve sanayi alanlarındaki barışçıl kullanımını İran’ın hakkı olarak tanımladı ve bu faaliyetlere sınırlama getirilmesine karşı çıktı.

Pezeşkiyan, İsrail’in Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’na taraf olmadığı halde nükleer kapasitesi konusunda uluslararası denetim dışında kaldığını savundu. İran’ın ise denetim ve yaptırımlarla karşı karşıya bulunduğunu belirterek bu durumu çifte standart olarak nitelendirdi.

Konuşmasında kullandığı karşılaştırmada, nükleer silahın İsrail’de, denetçilerin İran’da bulunduğunu; İsrail’in askerî eylemler yürüttüğünü, yaptırımın ise İran’a uygulandığını söyledi. Bu sözler, Tahran’ın nükleer dosyada yıllardır dile getirdiği “eşit kurallar ve karşılıklı yükümlülükler” tezinin yeni BM konuşmasındaki özeti oldu.

Filistin ve Gazze için “açık yara” ifadesi

Pezeşkiyan, Filistin meselesini bölgenin ve uluslararası sistemin “açık yarası” olarak tanımladı. Gazze’yi uluslararası toplumun başarısızlığının sembolü olarak gösterdi ve yaklaşık 80 bin kişinin hayatını kaybettiğini ileri sürdü. Bu sayı İran Cumhurbaşkanı’nın konuşmasında aktardığı veri olarak yer aldı.

İşgal sürdükçe direnişin de süreceğini söyleyen Pezeşkiyan, sivillerin korunması, insani yardıma erişim ve Filistinlilerin siyasi haklarının tanınması çağrısında bulundu. İsrail’e yönelik eleştirilerini yalnızca askerî operasyonlarla sınırlamadı; uluslararası kurumların aynı kuralları bütün devletlere uygulamamasının çatışmayı derinleştirdiğini savundu.

Uluslararası hukuk ve hesap verebilirlik çağrısı

İran Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan açıklamada, ABD ve İsrail’in İran altyapısına, sivillere, yöneticilere ve bilim insanlarına yönelik saldırılarının uluslararası hukuka aykırı olduğu ileri sürüldü. Pezeşkiyan, devletlerin güç kullanma yetkisinin BM Şartı ve uluslararası hukukla sınırlandırılması gerektiğini söyledi.

İran yönetiminin bu değerlendirmeleri, Tahran’ın saldırılara ilişkin resmî pozisyonunu yansıtıyor. Pezeşkiyan, olaylara ilişkin uluslararası soruşturma ve hesap verebilirlik mekanizmalarının tarafsız biçimde işletilmesini isterken, aynı ihlaller karşısında farklı siyasi tepkiler verilmesinin BM sistemine duyulan güveni zedelediğini belirtti.

İç kamuoyuna verilen dayanışma mesajı

Pezeşkiyan, ülkedeki gösterileri de konuşmasında ele aldı. Protestoları yalnızca hükümet karşıtı hareketler olarak değil, dış tehditler karşısında ülkenin güvenliği ve bağımsızlığı etrafında şekillenen toplumsal bir refleks olarak yorumladı. Bu değerlendirme İran Cumhurbaşkanı’nın siyasi okuması olarak konuşmada yer aldı.

Yaptırımların ekonomik ve toplumsal maliyetine değinen Pezeşkiyan, İran halkının baskı yoluyla yönlendirilemeyeceğini söyledi. Diplomatik çözümün mümkün olduğunu, ancak bunun egemenliğe saygı, yaptırım baskısının azaltılması ve güvenilir taahhütlerle desteklenmesi gerektiğini belirtti.

Konuşmanın ortak çizgisi: Caydırıcılık ve diplomasi

Pezeşkiyan’ın BM mesajları iki paralel hatta ilerledi. Birinci hat, İran’ın İsrail ve ABD kaynaklı olduğunu ileri sürdüğü saldırılara karşı kendisini savunacağı ve nükleer programındaki barışçıl haklarından vazgeçmeyeceği yönündeki caydırıcılık mesajıydı. İkinci hat ise savaşın kalıcı çözüm üretmeyeceği, eşit koşullarda müzakere ve uluslararası hukuk temelinde diplomasiye açık olunduğu vurgusuydu.

Filistin ve Gazze başlığında İsrail’e sert eleştiriler yönelten İran Cumhurbaşkanı, bölgesel güvenliğin tek taraflı askerî üstünlükle kurulamayacağını savundu. BM’ye ise kuralların seçici değil, bütün devletlere aynı biçimde uygulanması çağrısında bulundu.

Kaynaklar: Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu – İran konuşma kaydı ve özeti; İran Cumhurbaşkanlığı – BM konuşmasına ilişkin resmî açıklama; İran Cumhurbaşkanlığı – Filistin ve Gazze mesajları; IRNA – Pezeşkiyan’ın savaş ve müzakere açıklaması.